دانشگاه تهران

از زیروپدیا
پرش به: ناوبری، جستجو


دانشگاه تهران بزرگ‌ترین مرکز آموزش عالی در ایران است که در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به دستور رضا شاه پهلوی تأسیس شد. به این دانشگاه، دانشگاه مادر و مهد فلان چیز و بهمان چیز (برای مثال مهد مهندسی کشور) هم می گویند (نمی دانیم چرا هر چیز خوبی را مونث صدا می زنند و هر چیز زمختی را مذکر. مثلا دانشگاه می تواند مادر باشد و خورشید خانم است، اما فی المثل دزد را همیشه آقا دزده خطاب می کنند. بعد تازه این فمینیست های وطنی فرهنگ ایرانی را فرهنگ زن ستیز معرفی می کنند. ببینید کارهایتان را آخر!). برخی بابت تاسیس دانشگاه و چند عمل دیگر، رضاشاه را بسیار می ستایند و برخی هم می گویند وظیفه اش بوده و از جیب خود که این خدمات را ارائه نداده. باری به قول امروزی دمش گرم که در حالی که همین کشور دوست و برادر (ترکیه) دست کم چهارصد سال از تاسیس اولین دانشگاه جامعش می گذشته، در ایران پساقاجار، اونیورسیته ای تاسیس کرده است. دانشگاه تهران هم اکنون دارای ۲۵ دانشکده، ۹ پردیس و ۱۱ مرکز پژوهشی است و از استادان مجرب ایرانی در بیشتر رشته‌ها بهره می‌گیرد. برند دانشگاه تهران در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۱] در حال حاضر محمود نیلی احمدآبادی ریاست این دانشگاه را به عهده دارد. ریاست دانشگاه تهران آنقدر جایگاه طلسم شده ای است و آنقدر رؤسای دانشگاه سرنوشت شوم داشته اند، که گاهاً این جایگاه را با جایگاه تدریس دفاع در برابر جادوی سیاه در مدرسه ی علوم و فنون جادوگری هاگوارتز مقایسه می کنند. از پنج رییس و سرپرست قبلی دانشگاه، یکی فوت کرده و با این دنیا بای بای کرده، یکی وزیر علوم شده و یک سال نشده با وزارت بای بای کرده، یکی نماینده ی مجلس است اما انگار با حرف زدن بای بای کرده، یکی هم اِطِل بوده و هست و با زندگی مردم عادی بای بای کرده. از سرنوشت یکی هم جدا اطلاعی در منابع عمومی در دسترس نیست.

پیشینه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

از آن جا که ما ایرانی ها در مورد شام دیشب خود هم حافظه ی تاریخی ضعیفی داریم، روایت ها در مورد چیز بسیار مشخصی مثل نحوه ی تاسیس دانشگاه هم متفاوت است. ظاهراً تاریخچهٔ مدونی از روند بنیان‌گذاری و تأسیس دانشگاه تهران از طرف این نهاد انتشار نیافته و در اینباره نظرهای گوناگونی از سوی اشخاص مختلفی اظهار گردیده و گفته شده‌است که فکر تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۰۵ خورشیدی توسط دکتر سنک نمایندهٔ مجلس نخستین بار پدیدار شد. در نامه‌ای به وزیر معارف دربارهٔ اقدام به تأسیس دانشگاه، محمد تدین پاسخ داد: الگو:نقل قول

وزیر دربار وقت، عبدالحسین تیمورتاش، از طرف رضا شاه، عیسی صدیق (صدیق اعلم) را مأمور کرد تا در سال ۱۳۱۰ خورشیدی به ایالات متحده آمریکا سفر کرده و پس از مطالعه در «تأسیسات علمی دنیای جدید»، طرحی برای تأسیس دانشگاه در کشور به دولت تقدیم نماید.[۲] طرح صدیق مورد قبول کفالت وزارت معارف وقت، علی اصغر حکمت، قرار گرفت و با پیگیری ایشان، علی‌اصغر حکمت و مهندس محمد شبانی، سرانجام دانشگاه تهران در هشتم خرداد ماه ۱۳۱۳ به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

در بهمن‌ماه سال ۱۳۱۲ شمسی، جلسه هیئت دولت وقت تشکیل و در آن در زمینه آبادی تهران و زیبایی و شکوه ابنیه، عمارات و کاخ‌های زیبای آن سخن به میان آمد. مرحوم فروغی که در آن روز ریاست وزراء را برعهده داشت از یک سو و دیگر وزیران از سوی دیگر زبان به تحسین و تمجید شهر گشودند و برخی از آنان برای جلب رضایت شاه در این مقال، عنان از کف بدادند اما در این میان مرحوم علی اصغر حکمت، کفیل وزارت معارف، بی‌آنکه پیشرفتهای پایتخت را نادیده انگارد با لحنی محتاطانه چنین گفت: «البته که در آبادی و عظمت پایتخت شکی نیست» ولی تنها نقص آشکار آن اینست که «انیورسته» ندارد و حیف است که در این شهر نوین از این حیث از دیگر بلاد بزرگ عالم، واپس ماند». این سخنان ارزشمند تأثیر خود را برجای نهاد و بی‌درنگ مقبول همگان افتاد. از این رو علی‌اکبر داور با تخصیص بودجه اولیه‌ای به میزان ۲۵۰٬۰۰۰ تومان به وزارت معارف باعث گردید تا زمین مناسبی برای تأسیس دانشگاه یافته شده و ساختمان آن را در اسرع وقت پدید آید.[۳] علی اصغر حکمت بی‌درنگ دست به کار شد و جستجو برای مکان‌یابی مناسب دانشگاه را با کمک و مشاوره آندره گدار، معمار چیره‌دست فرانسوی که در آن روزگار به عنوان مهندس در خدمت وزارت معارف بود آغاز کرد. آنان پس از جستجوی بسیار در میان ابنیه، باغ‌ها و زمین‌های فراوان آن روز اطراف تهران باغ جلالیه را برای احداث دانشگاه برگزیدند. در همین حال برخلاف امروز که یافتن زمین مناسب در شهر تهران برای ایجاد دانشگاهی عظیم تقریباً ناممکن است، در آن روزها زمین‌های فراوانی وجود داشت که صاحبان آن‌ها نه تنها در فروش آن‌ها امساکی نداشتند بلکه برای واگذاری به چنین مؤسساتی که مسلماً سود کلانی هم به دنبال داشت، سر و دست می‌شکستند. از همین رو بود که گروهی از مالکین اراضی بهجت آباد با سوءاستفاده‌هایی نظر وزیر مالیه وقت را جلب کرده بودند که زمین‌های آن‌ها را برای تأسیس دانشگاه خریداری نماید. در حالی که به نظر موسیو گدار عرصه آن زمین‌ها تنگ و موقعیت آن‌ها سیل گیر بود و برای تأسیس دانشگاه به هیچ روی مناسب نبود. با این همه مرحوم داور رجحان در جلسه هیئت دولت به‌سختی بر خرید اراضی بهجت آباد پای فشرد و نظر بیشتر اعضاء را جلب کرده و سرانجام دولتیان، بهجت آباد را برگزیدند. در همین حال که علی اصغر حکمت دل‌شکسته و ناامید ناظر ماجرا بود، رضاشاه وارد شد و گفت: «باغ جلالیه را برگزینید. بهجت آباد ابداً شایسته نیست عرصه آن کم و اراضی آن سیل گیر است.» دولتیان در برابر این سخنان قاطع، زبان در کام کشیدند و احدی دم برنیاورد.


این مؤسسه با ادغام کردن دارالفنون، مدرسه علوم سیاسی، مدرسه طب،[۴] مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی،[۴] مدرسه فلاحت مظفر (اولین مدرسه کشاورزی در ایران)، مدرسه صنایع و هنر (تأسیس توسط کمال الملکمدرسه عالی معماری، مدرسه عالی حقوق، و چند مرکز آموزش عالی دیگر تهران دایر گشت.[۵] و در ۱۵ بهمن ماه همان سال بود که کلنگ تأسیس دانشگاه تهران توسط رضاشاه در زمین‌های پردیس جلالیه تهران (در جنوب پارک لاله کنونی) به زمین زده شد و در جمعه ۲۴ اسفند رسماً دانشگاه تهران تأسیس گشت.[۶]

نقش دکتر محمود حسابی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

از آن جا که ما ایرانی ها ماشاءالله در مورد تاریخ همین شام دیشبمان هم حافظه ی مدونی نداریم، در مورد تاسیس دانشگاه تهران که مربوط به بیش از هشتاد سال قبل است طبیعتا هر کس از راه می رسد چیزی می گوید. یکی از این روایت ها (که البته مثل بیشتر خاطراتی که ایرج حسابی از پدرش تعریف می کند بی مدرک و نامعتبر است) می گوید که دکتر حسابی با رضا شاه دیداری داشته و در آن دیدار دکتر حسابی از شاه مملکت اجازه ی تاسیس دانشگاه (اونیورسیته) طلب می کند. در روایت ایرج حسابی، شاه مملکت می گوید من نمی دانم اینی که می گویی چیست. فقط به من بگو آیا باعث می شود دست ما جلوی بیگانه دراز نباشد که دکتر حسابی تایید می کند. شاه مملکت هم چند روز بعد مبلغ هنگفتی برای تاسیس دانشگاه به دکتر حسابی می سپارد. ضیاء موحد در مصاحبه‌ای ادعای نقش محمود حسابی در تأسیس دانشگاه تهران را کذب محض می‌داند.[۷]


طرح و الگو[ویرایش | ویرایش مبدأ]

الگو:اصلی این دانشگاه بر اساس موسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتی طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند، و دروس و برنامه‌های هنرکده (دانشکده هنرهای زیبای فعلی) دقیقاً بر اساس الگوی دانشسرای عالی ملی هنرهای زیبای پاریس طراحی گردید.

پردیس و بناهای این دانشگاه توسط معماران اروپایی رولاند دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، آلکساندر موزر، آندره گدارد، محسن فروغی و محمد شبانی امامیه طراحی گردید.[۸]

توسعه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی ساختار درسی و پژوهشی دانشگاه تهران رفته رفته به سمت الگوبرداری از سیستم دانشگاه‌های آمریکایی شروع به حرکت نمود:[۹] بطور نمونه دانشکده کشاورزی این دانشگاه به کمک دانشگاه یوتا توسعه و گسترش یافت.

موقعیت دانشگاه تهران در نقشه تهران به رنگ سیاه

نمونه‌های دیگری نیز می‌توان برشمرد: در سال ۱۹۵۴ مؤسسه علوم اداری دانشگاه (دانشکده مدیریت کنونی[۱۰]) به کمک دانشگاه کالیفرنیا جنوبی و به ریاست هری مارلو از این دانشگاه آغاز به ارائه مدارج دکترا نمود. در سال ۱۹۵۸ مؤسسه روزنامه‌نگاری دانشگاه تهران به کمک دانشگاه ویرجینیا و جیمز ولارد آغاز به کار نمود؛ و دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا بود که در سال ۱۹۶۵ رشته دکترای بیماریهای سلولی (cytopathology) را راه‌اندازی نمود.

دانشگاه‌های دیگر آمریکایی که مستقیماً ناظر فعالیت‌های علمی و آکادمیک دانشگاه تهران بودند مانند :دانشگاه ایندیانا، دانشگاه ایلینوی در اوربانا شامپاین، دانشگاه کلرادو در بولدر، دانشگاه آلاباما، و دانشگاه ایالتی کلرادو است.[۱۱]

انقلاب ۱۳۵۷ ایران[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پس از دو سال تعطیلی اجباری در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ به واسطه انقلاب فرهنگی ایران توسط جمهوری اسلامی و در سال ۱۳۶۴ دانشکده‌های علوم پزشکی از دانشگاه تهران رسماً به دستور بخشنامهٔ جدید دولت جدا و مستقل گردیدند و دانشگاه علوم پزشکی تهران را تشکیل دادند.[۱۲]

نقش سیاسی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

جدا از مسایل انقلاب ۱۳۵۷ دانشگاه تهران محل پدید آمدن بزرگ‌ترین شورش دانشجویی ایران در سال پس از انقلاب در تیر ۱۳۷۸ و هم چنین در اعتراضات گسترده توده‌ای بعد از انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ بود.

در بهمن ۱۳۸۶ فرهاد رهبر که دارای مدرک دکترای اقتصاد بوده و یکی از رؤسای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در دولت احمدی‌نژاد بود، به ریاست دانشگاه منصوب گشت.[۱۳]

سامانه کتابخانه دانشگاه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در سال ۱۹۷۱ ساختمان جدید کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با طراحی عبدالعزیز فرمانفرمایان گشوده شد که امروزه حاوی ۷۰۰٬۰۰۰ جلد کتاب و ۱۸۰۰ نشریه از سراسر جهان می‌باشد. هر دانشکده به‌طور جداگانه و همچنین اکثر گروه‌ها دارای کتابخانهٔ تخصصی می‌باشند.

سامانه نشر مجلات علمی دانشگاه تهران[ویرایش | ویرایش مبدأ]

دانشگاه تهران در حال حاضر، دارای ۱۳۹ نشریه تخصصی است که ۹۷ نشریه دارای رتبه علمی - پژوهشی از دبیرخانه کمیسیون نشریات علمی کشور می‌باشند. این نشریات به صورت فصلنامه یا دوفصلنامه منتشر می‌شوند. ویراستاری ادبی و صفحه آرایی مقالات و همچنین انتشار نشریات به صورت نسخه‌های الکترونیکی و چاپی در انتشارات دانشگاه تهران صورت می‌گیرد.

جایگاه دانشگاه در رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

سازمان مرکزی دانشگاه تهران

جداول زیر حاوی رتبهٔ دانشگاه تهران در معتبرترین رتبه‌بندی‌های بین‌المللی از سال ۲۰۰۷ میلادی هستند.[۱۴][۱۵][۱۶]

همچنین دانشگاه تهران (بدون احتساب دانشگاه علوم پزشکی) در سال ۲۰۰۹ در رتبه‌بندی SCImago (که بر اساس تعداد مقالات علمی موسسات تحقیقاتی دولتی و آموزش عالی کشورهای مختلف موجود در دیتابیس Scopus از انتشارات Elsevier بدست آمده‌است) در رتبه ۳۰۸ جهان قرار داشت (که در تمام خاورمیانه پس از چهار دانشگاه اسرائیلی در رتبه پنجم قرار داشت).[۱۷]

براساس جدیدترین رتبه‌بندی دانشگاه‌های دنیا در ژوئیه سال ۲۰۱۱ و بر اساس وب سنجی، دانشگاه تهران برترین دانشگاه ایران می‌باشد؛ دانشگاه تهران با رتبه جهانی ۷۰۸، در شاخص اندازه صفحات وب امتیاز ۵۰۲، در شاخص قابلیت مشاهده از سوی دیگران امتیاز ۹۶۱، در شاخص فایلهای قابل دسترسی امتیاز ۷۸۸ و در شاخص میزان ارجاعات امتیاز ۳۸۴ را به دست آورده‌است. این در حالی است که رتبه این دانشگاه در آخرین نسخه‌ای که از رتبه‌بندی وبومتریک در ماه مرداد منتشر شد، ۹۳۸ اعلام شده بود.[۱۸]

براساس نظام رتبه‌بندی بین‌المللی دانشگاهی شانگهای، در رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۱۴، دانشگاه تهران رتبه۵۶۶رابین دانشگاه‌های برتر جهان کسب کرد.[۱۹] در سال ۲۰۱۵ نیز در نظام رتبه‌بندی شانگهای این دانشگاه در رتبه ۳۰۰–۲۰۱ و در رشته‌های فنی و مهندسی نیز در رتبه ۷۵–۵۱ و در بین ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار گرفت.[۲۰]

پردیس‌ها[ویرایش | ویرایش مبدأ]

ساختمان کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران

دانشکده‌ها[ویرایش | ویرایش مبدأ]

افراد[ویرایش | ویرایش مبدأ]

رؤسا[ویرایش | ویرایش مبدأ]

الگو:اصلی تا سال ۱۳۲۱ دانشگاه تهران توسط وزیر فرهنگ مدیریت می‌شد. از آن تاریخ به بعد ریاست دانشگاه به صورت مستقل و زیر نظر وزارت فرهنگ درآمد. نام مدیران دانشگاه از ابتدا تاکنون به شرح زیر است: الگو:چندستونه

الگو:پایان چندستونه

دانش‌آموختگان[ویرایش | ویرایش مبدأ]

دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

الگو:اصلی

گشایش دانشگاه تهران که با آغاز آشنایی جدی ایرانیان با مغرب‌زمین مقارن افتاده بود، این دانشگاه را به بستر اصلی ارتباط با تمدن مغرب‌زمین و علوم جدید تبدیل کرد. از آغاز فعالیت‌های آموزشی دانشگاه تهران تاکنون همواره افراد شایسته و شخصیت‌های برجسته و چهره‌های پرآوازه‌ای در آن به تحصیل پرداخته‌اند.

فهرست برخی از این دانش‌آموختگان برجسته در زیر آمده‌است:

جستارهای وابسته[ویرایش | ویرایش مبدأ]

الگو:نوار درگاه

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

الگو:پانویس

پیوند به بیرون[ویرایش | ویرایش مبدأ]

الگو:ویکی‌گفتاورد

الگو:ویکی‌انبار-رده الگو:دانشگاه تهران الگو:دانشگاه‌های استان تهران

الگو:دانشگاه‌های شهر تهران

  1. الگو:یادکرد وب
  2. آموزش و پرورش در ایران. ناصر تکمیل همایون. دفتر پژوهش‌های فرهنگی. شابک ۹۶۴-۳۷۹-۰۹۲-۴ ۱۳۸۵ ص۸۷–۸۸
  3. Bianca Devos, Christoph Werner. Culture and Cultural Politics Under Reza Shah: The Pahlavi State, New Bourgeoisie and the Creation of a Modern Society in Iran. Routledge, 2013. ISBN 113512560
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Encyclopædia Iranica - Faculties Of The University Of Tehran
  5. دانشنامه ایرانیکا: [۱]
  6. آموزش و پرورش در ایران. ناصر تکمیل همایون. دفتر پژوهش‌های فرهنگی. شابک ۹۶۴-۳۷۹-۰۹۲-۴ ۱۳۸۵ ص۸۸
  7. الگو:یادکرد وب
  8. M. Marefat. "The Protagonists who Shaped Modern Tehran" , in Ch. Adle and B. Hourcade, eds. Teheran, capitale bicentenaire, Paris and Tehran, l۹۹۲, pp. 106.
  9. Encyclopædia Iranica - Faculties Of The University Of Tehran
  10. دانشکده مدیریت دانشگاه تهران - درباره ما
  11. Problems and Issues in Higher Education: Perspectives on Iran-United States Educational Relations and Influences. pp.8
  12. MehrNews.com - Iran, Iranian, Nuclear, political, world, sport, Cultural, economic, SocialAndOccations news and headlines
  13. Error
  14. ARWU 2009
  15. University of tehran | Top Universities
  16. Ranking Web by Country: Top Colleges and Best Universities of Iran (Islamic Republic of)
  17. http://www.scimagoir.com/pdf/sir_2009_world_report.pdf
  18. رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌های ایران براساس وب سنجی در ژوئیه ۲۰۱۱.
  19. الگو:یادکرد وب
  20. http://www.universityrankings.ch/